Siedemdziesiąt lat polskiego czasopiśmiennictwa sportowo-lekarskiego (1929-1999)
Seventy years of the polish journals of sports medicine (1929-1999)

Od redakcji

W styczniu 1999 roku przypada siedemdziesiąta rocznica czasopiśmiennictwa medyczno-sportowego w Polsce. Jest nam niezmiernie miło, że właśnie "Medycyna Sportowa", czasopismo wydawane od 1985 roku pod patronatem Polskiego Towarzystwa Medycyny Sportowej, stanowi kontynuację tradycji "Przeglądu Sportowo-Lekarskiego" z 1929 roku.

Z okazji zaszczytnej rocznicy zamieszczamy opracowanie autorstwa dr n. med. Henryka Kuńskiego, Członka Honorowego PTMS, Przewodniczącego Komisji Historycznej naszego Towarzystwa, w którym przedstawiono dzieje prasy medyczno-sportowej w kraju, począwszy od 1929 roku do chwili obecnej.

1. "Przegląd Sportowo-Lekarski" (po zmianie tytułu od 1932 roku jako "Przegląd Fizjologii Ruchu")

Ukazały się trzy roczniki "Przeglądu Sportowo-Lekarskiego" w latach 1929-1931, kwartalnika poświęconego fizjologii, patologii i higienie sportu, wychowania fizycznego i pracy. Twórcami wydawnictwa i jej redaktorami byli doc. dr Gustaw Szulc i dr Włodzimierz Missiuro. Protektorem ich działalności był prof.dr. Franciszek Czubalski z Uniwersytetu Warszawskiego. W artykule redakcyjnym w pierwszym numerze, datowanym na styczeń-marzec 1929 roku, napisano "...Posiadanie naukowego organu sportowo-lekarskiego, ta myśl kiełkująca od paru lat, jako konsekwentny wynik rozwoju i wzrostu znaczenia kształcenia cielesnego w życiu narodowem, nabrała z biegiem czasu cech konieczności.... Podstawy do umiejętnego wykorzystania wpływów kultury cielesnej, opierane są coraz bardziej na właściwościach natury ludzkiej. Ustalanie więc kryterjów oraz kierunków dróg wychowania fizycznego stwarza nowa gałąź wiedzy lekarskiej stosowanej, poświęconej tym zagadnieniom.... Dorobek naukowy tej nowoczesnej specjalności w medycynie wzrasta równolegle z rozwojem sportu oraz szukaniem właściwych kierunków wychowania fizycznego. Jest on tematem do studjów, zarówno fizjologji, jak i patologji, wykorzystując zdobycze z dziedziny higieny, oraz dostarcza materiału dla klinik. Rozpatrzenie wartości, oraz zgromadzenie tych rozproszonych dotąd w pismach lekarskich prac na łamach specjalnie przeznaczonego ku temu organu, wydaje się więc posunięciem właściwem i na czasie. Pozwoli ono nie tylko na każdorazowe zorjentowanie się w przebiegu i kierunkach pracy badawczej danej dziedziny, lecz drogą dyskusji naukowej stanie się niejednokrotnie bodźcem do dalszych, coraz bardziej głębokich studjów i odkryć." [4].

Gen. dr Stanisław Rouppert, przyszły protektor I Zjazdu Polskich Lekarzy Sportowych i Członek Honorowy Stowarzyszenia Lekarzy Sportowych, w artykule wstępnym numeru otwierającego kwartalnik nt. roli prasy lekarskiej w stosunku do zagadnień wychowania fizycznego, napisał "…Istnienie takiego pisma umożliwi skupienie i należyte wykorzystanie prac lekarskich z tej dziedziny i będzie stanowiło bodziec dla lekarzy do ogłaszania takich prac, gdyż niewatpliwie trudność umieszczania prac w druku jest jednym z poważniejszych czynników, hamujących twórczość naukową. Jedynie tą drogą uda się stworzyć zastępy specjalistów naukowców, pracujących nad rozwiązaniem zagadnień teoretycznych i praktycznych z tej dziedziny, zagadnień leżących dotąd odłogiem. Z drugiej strony pismo takie winno dać lekarzowi praktykowi, który musi się zetknąć w życiu codziennem z zagadnieniami wychowania fizycznego na terenie szkoły, fabryki, wojska itp. – materiał do utrzymania jego zasobu wiedzy w tej dziedzinie na należytym poziomie. Dlatego pismo lekarskie tego rodzaju winno szczególną zwrócić uwagę na dział streszczeń i sprawozdań." [6]. Wyrażone przemyślenia, dotyczące zainteresowań medycyny sportowej i roli prasy sportowo-lekarskiej, mimo upływu dziesiątków lat, nie tracą swej aktualności i pozwalają oceniać poziom ówczesnego środowiska pionierów polskiej medycyny sportowej.

W trzech rocznikach z lat 1929-1931 dominowały oryginalne prace badawcze z zakresu fizjologii wysiłków fizycznych (W. Missiuro, Z. Szydłowski, G. Szulc, M. Obtułowicz, J. Kaulbersz, M. Rosnowski), znaczenia leczniczego ćwiczeń cielesnych (E. Reicher) oraz wychowania fizycznego (E. Piasecki, W. Osmolski, J. Babecki, S. Ciechanowski). Ukazały się też pionierskie opracowania obserwacji uczestników zawodów narciarskich w Zakopanem (G. Szulc, W. Mozołowski, S. Legeżyński i E. Mikulaszek).

W roku 1932 nastapiła zmiana tytułu kwartalnika "Przegląd Sportowo-Lekarski" na "Przegląd Fizjologii Ruchu" z utrzymaniem kolejnej numeracji roczników, dalej redagowanych przez doc. Gustawa Szulca i dr Włodzimierza Missiurę. W artykule redakcyjnym napisano "…Doświadczenie trzech ubiegłych lat nauczyło nas, że dawny tytuł prowadził częstokroć do nieporozumień, szkodliwych dla interesów wydawnictwa i dlatego postanowiliśmy dobrać tytuł, któryby bardziej ściśle odpowiadał charakterowi naszego pisma... Pozatem pismo ani pod względem treści, ani szaty zewnętrznej, nie ulegnie zmianie..." [5]. Na stronie tytułowej kolejnych numerów pisma określono je jako "Kwartalnik poświęcony naukowym zagadnieniom wychowania fizycznego, sportu i pracy". Redakcja pisma mieściła się w Zakładzie Fizjologii Uniwersytetu Warszawskiego. Ukazywało ono się dość nieregularnie do wojny w 1939 roku, w ostatnich pieciu latach redagowane przez doc. Włodzimierza Missiurę. W kwartalniku ukazały się publikacje najwybitniejszych polskich fizjologów, biochemików i antropologów (K. Białaszewicza, J. Konorskiego, W. Missiury, S. Grochmala, F. Czubalskiego, S. Niemierki, E. Preislera, W. Mozołowskiego, R. Trzaskowskiego, J. Mydlarskiego, H. Millicer, T. Rogalskiego). Poza tymi czasopismami, większość prac związanych z poradnictwem sportowo-lekarskim, fizjologicznymi i lekarskimi aspektami wychowania fizycznego i sportu oraz leczniczych ćwiczeń fizycznych w okresie II Rzeczypospolitej, była publikowana w "Wychowaniu Fizycznym" i "Lekarzu Wojskowym".

2. "Problemy Medyczne Wychowania Fizycznego i Sportu"

Była to próba utworzenia drogą nieformalną periodycznego wydawnictwa sportowo-lekarskiego. Dzięki zabiegom doc. dr Lechosława Deca powstał projekt wydania materiałów XIV Zjazdu Polskiego Towarzystwa Medycyny Sportowej w Katowicach (1972) w formie pamiętnika, inaugurującego równocześnie w intencji jego redaktora, po raz pierwszy w okresie powojennym, czasopismo poświęcone medycznym problemom kultury fizycznej [2]. Pamiętniki Zjazdowe pod tym tytułem, zawierające pełne teksty wygłoszonych referatów, wydawane drukiem lub technikami powielaczowymi, ukazały się po Zjazdach w Szczecinie (1977), we Wrocławiu (1981) i Gdańsku (1986). Nie udało się wydać materiałów Zjazdów w Łodzi (1974) (z którego pozostał jedynie Biuletyn ze streszczeniami) oraz w Bydgoszczy (1979).

Materiały poprzednich Zjazdów i inne prace związane z szeroko rozumianą medycyną sportową były publikowane w działach lub blokach problemowych "Wychowania Fizycznego" i jego kontynuacji "Kulturze Fizycznej", "Lekarzu Wojskowym" (szczególnie we wczesnym okresie powojennym), "Wychowaniu Fizycznym i Sporcie" (od 1957 roku), "Sporcie Wyczynowym" (w dziale redagowanym przez dr Tomasza Niedka) oraz w wydawnictwach uczelnianych AWF w Poznaniu, Krakowie, Wrocławiu, Gdańsku i Warszawie.

3. "Medycyna Sportowa"

Pierwszy numer kwartalnika pod tym tytułem, datowany w październiku 1985 roku, został wydany jako czasopismo Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Medycyny Sportowej, pod redakcją dr Wojciecha M. Kusia. W artykule redakcyjnym pt. "Apel do czytelników", określono czasopismo jako kontynuację wydawanego przed II wojną światową "Przeglądu Sportowo-Lekarskiego" [1]. Numer otwiera artykuł Prezesa PTMS prof. dr S. Kozłowskiego pt. "Rola medycyny w sporcie wyczynowym", z nazwiskiem, niestety, umieszczonym już w ramkach żałobnych (zm. 29.10.1985 r.). W roku 1986 ukazał sie tylko jeden numer (marzec, 1986).

W roku 1987 kwartalnik (cztery podwójne numery od 3-4 do do 9-10 w roku 1987) redaguje Kolegium Redakcyjne (doc. dr Artur Dziak, dr Janusz Garlicki, doc. dr Wojciech M. Kuś i dr Zbigniew Rusin). Jest to rok Jubileuszowego XX Zjazdu Naukowego PTMS w Warszawie. W kwartalniku ukazuje sie program Zjazdu i streszczenie Konferencji Okrągłego Stołu nt. "Serca sportowca". W latach 1988-1992 (do numeru 25) Kolegium Redakcyjne stanowią doc. dr Artur Dziak i dr Zbigniew Rusin. Od numeru 26 (1992) do Kolegium Redakcyjnego dochodzi dr Wiesław Tomaszewski. W kolejnych latach dochodzi do ewolucji formy wydawniczej. Kwartalnik zmienia sie w dwumiesięcznik i od 1994 roku w miesięcznik, pozostając stale z logo Polskiego Towarzystwa Medycyny Sportowej na stronie tytułowej. Od końca 1994 roku dr Wiesław Tomaszewski pozostaje przewodniczącym Kolegium Redakcyjnego, przy zmieniającym się jego składzie. W "Medycynie Sportowej" opublikowano znaczną część referatów wygłaszanych podczas XX (Warszawa, 1987), XXI (Jelenia Góra, 1990), XXII (Spała, 1993) i XXIII (Kraków, 1996) Zjazdów Naukowych Polskiego Towarzystwa Medycyny Sportowej.

W czasopiśmie ukazują się artykuły ze wszystkich działów medycyny sportowej, uwzględniające potrzeby praktycznej medycyny. Miesięcznik jest też miejscem publikowania podstawowych not kronikarskich związanych ze środowiskiem sportowo-lekarskim.

4. "Medicina Sportiva"

W początku 1997 roku ukazał się pierwszy numer kwartalnika "Medicina Sportiva", wydawanego we współpracy z Polskim Towarzystwem Medycyny Sportowej, Oddział w Krakowie oraz Zakładem Medycyny WF i Sportu Instytutu Fizjologii Człowieka AWF w Krakowie. Redagują dr Wojciech Gawroński, dr Sławomir Mirek i dr Zbigniew Szyguła – redaktor naczelny. Nowy periodyk, w nowoczesnej szacie graficznej, ma być poświęcony szeroko rozumianej medycynie sportowej. W czasopiśmie zamieszczane są referaty przedstawiane podczas kolejnych Międzynarodowych Sympozjów "Medicina Sportiva" w Polsce [3].

Piśmiennictwo

1. Apel do czytelników. Medycyna Sportowa,, październik, str.1, 1985.
2. Dec L. W 35-lecie działalności polskiej medycyny sportu. Problemy Medyczne Wychowania Fizycznego i Sportu, Katowice, str. 9-11, 1973.
3. Gawroński W., Szyguła Z. Pierwsze Międzynarodowe Sympozjum "Medicina Sportiva" i XXIII Zjazd Naukowy Polskiego Towarzystwa Medycyny Sportowej. Medicina Sportiva, 1, 1, 7-12, 1997.
4. Od Redakcji. Przegląd Sportowo-Lekarski, 1(1), 1-2, 1929.
5. Od Redakcji. Przegląd Fizjologii Ruchu, 4(1-2), 1-2, 1932.
6. Rouppert S. Rola prasy lekarskiej w stosunku do zagadnień wychowania fizycznego. Przegląd Sportowo-Lekarski, (1), 1, 3-4, 1929.